Hemogram, yani tam kan sayımı (CBC), laboratuvarlarda en sık istenen testlerden biridir. Bu testi çalışan cihazlara hemogram cihazı, kan sayım cihazı veya hematoloji analizörü denir; üçü de aynı cihaz grubunu ifade eder. Doğru cihaz seçimi, laboratuvarın günlük numune sayısına, hasta profiline ve bütçesine göre değişir. Bu rehber, özellikle 3-Part ve 5-Part cihazlar arasındaki farkı ve satın alma öncesi sorulması gereken soruları özetler.
Not: Hematoloji analizörleri profesyonel kullanım içindir ve yalnızca sağlık kuruluşları ile laboratuvarlara satılır.
Hemogram cihazı neyi ölçer?
Hemogram cihazı, EDTA'lı tam kan numunesinde kan hücrelerini sayar ve boyutlarını ölçer. Raporlanan temel parametreler üç grupta toplanır:
- Lökosit (WBC): toplam beyaz küre sayısı ve alt grupların sayı/yüzdeleri (diferansiyel)
- Eritrosit (RBC): kırmızı küre sayısı, hemoglobin (HGB), hematokrit (HCT) ve MCV, MCH, MCHC, RDW gibi indeksler
- Trombosit (PLT): trombosit sayısı ve MPV, PDW gibi trombosit indeksleri
3-Part ve 5-Part arasındaki fark nedir?
İki cihaz tipi de eritrosit, hemoglobin ve trombosit parametrelerini benzer şekilde ölçer. Asıl fark, lökositlerin kaç alt gruba ayrıldığıdır.
3-Part cihazlar lökositleri esas olarak empedans yöntemiyle, hücre boyutuna göre üç gruba ayırır: lenfositler, granülositler ve bu ikisi arasında kalan "MID" grubu (monosit, eozinofil ve bazofil birlikte). Daha az reaktifle çalışır, test başı maliyeti ve cihaz yatırımı daha düşüktür. Poliklinik, küçük ve orta ölçekli laboratuvar ve tarama amaçlı kullanım için yaygın tercihtir.
5-Part cihazlar ise lökositleri nötrofil, lenfosit, monosit, eozinofil ve bazofil olarak beş ayrı gruba ayırır. Bunun için empedansa ek olarak optik/lazer saçılımı, akış sitometrisi veya özel boyama gibi teknolojiler kullanılır. Anormal hücrelere ilişkin uyarı (flag) bilgisi daha ayrıntılıdır; bu da yeniden yayma (periferik yayma) ihtiyacını azaltır. Hastaneler, yoğun numune akışı olan laboratuvarlar ve hematoloji/onkoloji hastaları çalışan merkezler için uygundur.
Hangi cihaz hangi laboratuvara uygun?
- Dymind DH26 (3-Part): 21 parametre + 3 histogram, saatte 60 test, yalnızca 9 µL numune, kılcal kan modu. Küçük ve orta ölçekli laboratuvarlar için kompakt seçenek.
- HORIBA ABX Micros ES 60 (3-Part): 19 parametre; düşük ve orta numune hacmine sahip laboratuvarlar için.
- HORIBA Microsemi CRP LC-667G / LC-767G: tek numuneden tam kan sayımı ve CRP birlikte. Acil servis, çocuk polikliniği ve hasta başı kullanım için.
- HORIBA Yumizen H500 / H550 (5-Part): 37 parametre; ESR modellerinde aynı numuneden sedimantasyon sonucu da verir.
- Mindray BC-5000 serisi (5-Part): hastane ve orta-büyük ölçekli laboratuvarlar için, modele göre artan kapasite ve parametre sayısı.
Satın almadan önce sorulması gerekenler
- Günlük numune sayınız ve yoğun saatlerdeki ihtiyaç: cihazın saatlik test kapasitesi buna göre seçilmeli
- Hasta profili: çocuk ve parmak ucu (kılcal) numune çalışılıyorsa düşük numune hacmi ve kılcal kan modu önemlidir
- Test başı maliyet: cihaz fiyatı kadar reaktif sayısı, reaktif tüketimi ve bunların sürekli temini önemlidir
- Kalite kontrol: cihaza uygun kontrol kanı ve kalibratörün düzenli temin edilebilmesi
- LIS bağlantısı: sonuçların laboratuvar bilgi sistemine (HL7/ASTM) otomatik aktarılması
- Servis ve eğitim: kurulum, kullanıcı eğitimi, yedek parça ve teknik servis süresi
Numune ve kalite kontrolde dikkat edilecekler
Hemogram için mor kapaklı EDTA (K2 veya K3) vakumlu tüp kullanılır. Tüpün vakum çizgisine kadar dolması kan ile antikoagülan oranının doğru olması için gereklidir; kan alındıktan hemen sonra tüp üreticinin önerdiği şekilde yavaşça ters çevrilerek karıştırılmalı, pıhtı oluşumu önlenmelidir.
Cihazın doğru sonuç verdiğinden emin olmak için her gün, farklı seviyelerde kontrol kanı çalışılmalı ve sonuçlar kayıt altına alınmalıdır. Kontrol sonuçları kabul aralığının dışına çıktığında cihaz kalibrasyonu ve reaktifler gözden geçirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hemogram cihazı ile kan sayım cihazı aynı şey mi?
Evet. Hemogram cihazı, kan sayım cihazı ve hematoloji analizörü aynı cihaz grubunu ifade eder; hepsi tam kan sayımı (CBC) yapar.
3-Part mı 5-Part mı almalıyım?
Günlük numune sayısı orta düzeydeyse ve tarama amaçlı çalışılıyorsa 3-Part cihaz, düşük yatırım ve test başı maliyetle yeterlidir. Hastane, yoğun numune akışı ve lökosit alt gruplarının ayrıntılı değerlendirilmesi gerekiyorsa 5-Part cihaz tercih edilmelidir.
Parmak ucundan alınan kanla çalışılabilir mi?
Kılcal kan modu olan cihazlarda evet. Örneğin Dymind DH26 tam kan, kılcal kan ve önceden seyreltilmiş numune modlarını destekler ve 9 µL numune ile çalışır.
Hemogram için hangi tüp kullanılır?
Mor kapaklı, EDTA (K2 veya K3) içeren vakumlu kan alma tüpü kullanılır. Tüp vakum çizgisine kadar doldurulmalı ve hemen yavaşça ters çevrilerek karıştırılmalıdır.
Kontrol kanı ve kalibratör nereden temin edilir?
Kullandığınız cihazın markasıyla uyumlu kontrol ve kalibratör kullanılmalıdır. Data Medikal, sattığı hematoloji analizörleri için reaktif, kontrol ve kalibratör tedariği sağlar.
Hemogram cihazı fiyatı neye göre değişir?
3-Part veya 5-Part olması, test kapasitesi, otomatik numune yükleme ve LIS gibi özellikler fiyatı belirler. Toplam maliyeti değerlendirirken reaktif, kontrol ve servis giderlerini de hesaba katmak gerekir; güncel teklif için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
