Atıksu arıtma tesisleri, deşarj izni bulunan sanayi tesisleri ve çevre laboratuvarları için analiz sonucunun güvenilirliği, laboratuvara ulaşan numunenin ne kadar temsili olduğuna bağlıdır. Gün içinde debisi ve kirlilik yükü değişen bir akıştan elle alınan tek bir numune, çoğu zaman o günün gerçek tablosunu yansıtmaz. Kompozit numune alma cihazı (otomatik örnekleyici, İngilizce "composite sampler") bu sorunu, belirlenen süre boyunca programlı aralıklarla alt numuneler toplayıp tek bir kapta birleştirerek çözer.
Kompozit numune alma cihazı nasıl çalışır?
Cihaz, numune noktasına uzanan bir emiş hortumu ve peristaltik pompa ile çalışır. Programlanan her aralıkta pompa önce hattı geri üfleyerek temizler, ardından ayarlanan hacimde numune çeker ve kaba aktarır, son olarak hattı yeniden boşaltır. Teledyne ISCO cihazlarındaki LD90 gibi temassız sıvı algılama sistemleri, emiş yüksekliği değişse bile her seferinde aynı hacmin alınmasını sağlar. Süre sonunda (örneğin 24 saat) kapta biriken numune, o dönemin ortalama kirlilik yükünü temsil eder.
Nokta (grab) numune ile kompozit numune arasındaki farkı ve soğutmalı sabit tip bir cihazın ayrıntılı çalışmasını Teledyne ISCO 5800 rehberimizde ayrıca anlattık.
Zamana bağlı mı, debiye bağlı mı örnekleme?
Örnekleme programı, kompozit numunenin ne kadar temsili olacağını belirleyen en önemli ayardır. İki temel yaklaşım vardır:
- Zamana bağlı (time-paced): her sabit aralıkta (ör. 30 dakikada bir) aynı hacimde numune alınır. Kurulumu basittir; debisi gün içinde fazla değişmeyen noktalar için yeterlidir.
- Debiye bağlı (flow-paced): harici bir debimetreden gelen sinyale göre, belirli bir su hacmi geçtikçe numune alınır. Debi arttığında daha sık numune alındığı için, vardiyalı üretim yapan tesisler veya yağmurla debisi değişen kollektörler gibi dalgalı akışlarda çok daha temsili sonuç verir.
- Manuel/anlık numune: programın yanında, olay anında (ör. renk değişimi, taşkın) elle tetiklenen tekil numune alımı.
Sabit (soğutmalı) cihaz mı, portatif cihaz mı?
Sabit tip soğutmalı cihazlar, aynı noktada sürekli izleme yapılan tesislerde tercih edilir. Teledyne ISCO 5800 örneğinde numune bölmesi +4°C ile +9°C arasında tutulur ve sıcaklık özeti kaydedilir; böylece numunenin laboratuvara ulaşana kadar soğuk zincirde korunduğu belgelenebilir. Cihaz şebeke elektriğiyle çalışır ve açık havada ek bir kabin gerektirmez.
Portatif cihazlar ise farklı noktalar arasında taşınan, kısa süreli kampanya ölçümleri veya rögar içi kurulum gereken işler için uygundur. Teledyne ISCO GLS yaklaşık 11 kg ağırlığı ve 41,9 cm çapıyla 45 cm ve üzeri rögarlara sığar, 12 VDC batarya ile şebeke olmayan sahalarda çalışabilir. Portatif cihazlarda numune soğutması genellikle buz ile sağlanır; bu nedenle numune kabının sahadan alınma ve laboratuvara taşınma süresi önceden planlanmalıdır.
Kompozit numune alma cihazı fiyatını neler belirler?
Cihaz fiyatı tek bir kalem değildir; aynı model bile sahadaki ihtiyaca göre farklı konfigürasyonlarla teklif edilir. Teklif isterken aşağıdaki bilgileri netleştirmek, karşılaştırılabilir fiyat almanızı kolaylaştırır:
- Cihaz tipi: soğutmalı sabit tip cihazlar, portatif cihazlara göre daha kapsamlı bir yatırımdır
- Şişe konfigürasyonu: tek büyük kompozit kap mı, yoksa ayrı zaman dilimlerini saklayan çoklu şişe (ör. 24×1 L) mi gerektiği
- Güç kaynağı: şebeke bağlantısı, batarya ve şarj aksesuarları
- Debimetre entegrasyonu: debiye bağlı örnekleme planlanıyorsa mevcut debimetrenin sinyal tipi (4-20 mA veya puls) ve gerekli bağlantı kablosu
- Emiş hortumu: numune noktasına uzaklığa göre hortum uzunluğu ve malzemesi (vinil veya PTFE kaplı)
- Kurulum, eğitim ve servis: devreye alma, operatör eğitimi, yedek pompa hortumu ve garanti sonrası destek
Numunenin korunması ve nokta numune ihtiyacı
Örnekleme planı, tesisin deşarj izni koşulları ve ISO 5667 serisi standartlarına (ör. atıksu örneklemesi için ISO 5667-10, numunenin korunması ve taşınması için ISO 5667-3) göre hazırlanır. Kompozit numune analiz edilecek parametreye uygun kaba aktarılmalı, gerekiyorsa koruyucu eklenmeli ve soğuk taşınmalıdır.
Bazı parametreler (ör. çözünmüş oksijen, mikrobiyolojik analizler, yağ-gres) kompozit numuneye uygun değildir ve ayrı nokta numune gerektirir. Bu tür numuneler için mühürlü su numune şişeleri gibi uygun sarf malzemesini cihazla birlikte planlamak, sahada eksik kalmasını önler.
Sıkça Sorulan Sorular
Kompozit numune alma cihazı ne işe yarar?
Belirlenen süre boyunca (ör. 24 saat) programlı aralıklarla alt numuneler toplayıp tek kapta birleştirir. Böylece tek bir anın değil, o dönemin ortalama kirlilik yükünü temsil eden bir analiz numunesi elde edilir.
Debiye bağlı örnekleme için ne gerekir?
Numune noktasında debiyi ölçen bir debimetre ve bu debimetrenin sinyalini (puls veya 4-20 mA) cihaza aktaran bağlantı gerekir. Teledyne ISCO GLS debimetre pulsu ile, 5800 ise puls ve 4-20 mA analog giriş ile debiye bağlı örnekleme yapabilir.
Sabit mi portatif mi almalıyım?
Aynı noktada sürekli izleme yapılacaksa ve numunenin soğuk tutulması belgelenmek isteniyorsa soğutmalı sabit tip (ör. Teledyne ISCO 5800) uygundur. Farklı noktalarda kısa süreli ölçüm yapılacak, rögar içine kurulacak veya şebeke elektriği olmayan sahalarda çalışılacaksa portatif cihaz (ör. Teledyne ISCO GLS) tercih edilir.
Kompozit numune alma cihazı fiyatları ne kadar?
Fiyat; cihaz tipine, şişe konfigürasyonuna, batarya ve debimetre bağlantısı gibi aksesuarlara, kurulum ve servis kapsamına göre değişir. Sahadaki ihtiyacınızı paylaştığınızda Data Medikal size uygun konfigürasyonla güncel fiyat teklifi hazırlar.
Her parametre kompozit numuneden analiz edilebilir mi?
Hayır. Çözünmüş oksijen, mikrobiyolojik parametreler ve yağ-gres gibi bazı analizler numunenin beklemesinden etkilendiği için ayrı nokta numune gerektirir. Hangi parametrenin nasıl örnekleneceği izin koşulları ve ISO 5667 standartlarına göre belirlenir.
